1. CO2 is sinds het ontstaan van de Aarde in de dampkring aanwezig. Ongeveer 3 miljard jaar geleden slaagden bepaalde bacteriën erin om de aanwezige CO2 te splitsen en er zo de zuurstof van los te maken. Van dan af ontwikkelden zich duizenden soorten planten en dieren en veel later tenslotte ook de mens.
    

2. Een CO2 molecule bestaat uit drie atomen, net zoals een molecule water, ozon, stikstofoxide, zwaveloxide. Het is een kleurloos en reukloos gas. We kennen het van de prik in drank. Gist in een deegmengsel zet CO2 vrij en laat zo het deeg rijzen.
    

3. De dichtheid van CO2 is 1,98 kg/m3 (of 1.000 liter).
   In zekere zin kan men dus 250 ballonnen vullen met 1 kg CO2!
    

4. Alle gasvormige moleculen die uit drie delen bestaan en in de lucht voorkomen, versterken het broeikaseffect.
    

5. De oorspronkelijke atmosfeer rond alle planeten van ons zonnestelsel bestond vooral uit driedelige gasmoleculen.
    

6. Onze planeet ontstond als onderdeel van onze Melkweg ongeveer 4,5 miljard jaar geleden uit de gasophoping van eerder ontplofte sterren. De oorspronkelijke gasmassa koelde af tot onder de 100°C. Hierdoor ontstond een aardkorst en begon de waterdamp uit te regenen. CO2 uit de dampkring loste op in die watermassa's en zette zich vast in gesteentes. Stilaan veranderde de samenstelling van de atmosfeer.
    

7. De samenstelling van de lucht: op 1 miljoen deeltjes zijn er 780.000 deeltjes stikstofgas, 209.000 zuurstofgas, tussen 40 en 540 deeltjes waterdamp (dit verschil merken we heel gauw!), 1000 deeltjes argongas, ondertussen 384 deeltjes CO2, en nog een rest van methaangas en enkele drieatomaire gassen. Sinds 1720 is er een geleidelijke toename meetbaar van 270 deeltjes naar 384 deeltjes CO2 en dit gaat gepaard met veranderingen in atmosfeer en klimaat.
    

8. De gemiddelde temperatuur op Aarde schommelt rond de 12°C. De Aarde heeft enkele catastrofale IJstijden gekend, Tijdens een IJstijd was de concentratie van CO2 beduidend lager dan normaal. Uit analyse van ijsboringen aan de Zuidpool kan men opmaken dat de temperatuur en het CO2 gehalte in de atmosfeer aan elkaar gekoppeld zijn.
    

9. Ademen is zuurstof opnemen en CO2 afgeven. Alle organismen op aarde ademen en daardoor wordt er constant CO2 uitgestoten. De CO2 concentratie vermindert van zodra de zon opkomt en stijgt weer na zonsondergang. Dit is het gevolg van de fotosyntheseactiviteit van de planten: fotosynthese is CO2 opnemen en zuurstof afgeven en dat dankzij de energie van de zon, water en mineralen. De fotosyntheseactiviteit begint voor de meeste planten bij zonsopgang en bij een temperatuur boven 6°C en neemt toe naarmate de temperatuur stijgt zolang er licht is en er genoeg water en mineralen beschikbaar zijn. Na zonsondergang ademen de planten alleen nog en dan nemen ze geen CO2 meer op. CO2 gas lost ook op in water. In de planten wordt CO2 vastgelegd in een energierijke vorm. Het wordt in feite voedsel en (brand)hout. Mens en dier eten ervan en de vastgelegde ‘CO2‘ wordt opgenomen in ons lichaam. Ook in de bodem van de bossen ligt heel wat CO2 vast. Dode organismen vergaan en daardoor komt de vastgelegde CO2 weer vrij. In zuurstofvrije omstandigheden wordt dan aardgas of methaan gevormd (CH4) dat op zijn beurt bij verbranding omgezet wordt in CO2 en waterdamp.
    

10. Vanaf het jaar 1954 begon Charles Keeling metingen te doen rond CO2-concentraties en hij stelde vast dat er met CO2 meer aan de hand was dan wat schommelingen. In het Noordelijk halfrond neemt de CO2 concentratie af vanaf de start van de lente omdat dan de fotosynthese op volle toeren herbegint. Dit blijft zo doorgaan tot september. De fotosynthese vermindert als gevolg van kortere dagen, daling van de temperatuur en de bladafval. De CO2 concentratie neemt dan weer toe tot de fotosynthese herbegint in de volgende lente (zie annual cycle). In de loop van de jaren stelde hij een stijging vast die niet verklaarbaar is door een analyse van de natuurlijke processen.
     

11. Anno 2008 werd officieel aanvaard dat er met ‘grote waarschijnlijkheid’ een verband bestaat tussen die verhoogde CO2 uitstoot, de vastgestelde verhoging van de gemiddelde aardtemperatuur en de verbranding van fossiele brandstoffen. Kortom: de mens en zijn manier van leven ligen aan de basis van deze verandering.
     

12. De gemiddelde aardtemperatuur is ondertussen met bijna 1°C toegenomen. In België werd tussen 1906 en 2008 een stijging van 2°C opgetekend (zie www.KMI.be). Sinds 1935 is het zeepeil in Oostende met meer dan 10 cm gestegen.
     

13. Klimaatdeskundigen waarschuwen dat we er alles aan zouden moeten doen om de temperatuursverhoging tot 2°C te beperken. De concentratie van CO2 mag dan niet boven 450 deeltjes per miljoen stijgen.
     

14. Veranderen we onze leefgewoontes niet dan zal de CO2 concentratie binnen 25 jaar pieken rond 550 deeltjes en tegen het einde van de eeuw rond de 1000 deeltjes. De temperatuurstijging is dan misschien maar 6°C maar niettemin is dat catastrofaal. Een simulatie toont wat een te verwachten stijging van 100 cm zeewaterpeil voor de Europese kust zou betekenen:
    
    Zie hiernaast de kaart van onze kuststreek waarbij de gevolgen geschetst worden als het zeewaterpeil 1 meter zou stijgen.
     (bron: http://www.astr.ucl.ac.be/users/marbaix/impacts/)
     

15. Klik hier om het filmpje van Mark Lynas te bekijken over wat er volgens hem gebeurt als de temperatuur op Aarde 6 graden verhoogt. Georges Monbiot beschrijft deze verontrustende situatie in zijn boek ‘Hitte’. Op volgende link kan je een uitreksel uit dat boek terugvinden.
     

16. De temperatuurschommelingen die in het verleden de ijstijden veroorzaakten, of de warme tussenperiodes waren mogelijks het gevolg van veranderingen van de zonneactiviteit. De daaraan gekoppelde schommelingen aan CO2 hadden te maken met het effect dat dit had op de fotosynthese, meer water of meer ijs en al dan niet meer of minder actieve bosbestanden.
     

17. De toename van de temperatuur van de laatste 300 jaar is het gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen (kolen eerst, dan aardolie en gas). Hierdoor was de industriële revolutie mogelijk en dit bracht ons ontwikkeling en welstand. Een nevenverschijnsel is dan wel dat CO2 die miljoenen jaren lang onder de grond vastlag, nu in steeds stijgende stromen vrij komt in onze atmosfeer en niet in gelijke tred weer vastgelegd wordt. Dit effect wordt versterkt omdat er steeds meer beboste oppervlakten verdwijnen door omhakken en omvorming in cultuurland, industriegebieden en woonzones, door bosbranden, door tekort aan water, door wegspoelen, door ziektes. Daardoor verliest de Aarde steeds meer van haar capaciteit om de CO2 toename te verwerken. Bovendien wordt er in warmer en lichtjes verzurend water (als gevolg van de toegenomen hoeveelheid opgeloste CO2) steeds minder CO2 opgelost.
     

18. Op de website www.worldometers.info kan gevolgd worden hoeveel CO2 per tijdseenheid geloosd wordt in de lucht. Jaarlijks komt er ongeveer 150 miljard ton CO2 in de lucht van natuurlijke oorsprong. Die hoeveelheid wordt min of meer terug geabsorbeerd. Ter illustratie: door de verbranding van fossiele brandstoffen werd er in 2006  28,2 miljard ton extra geloosd! (bron: De Standaard, 9 juli 2008)
     

     

19. Het ene land is niet gelijk aan het andere land. Uit de invoer van fossiele brandstoffen kan afgeleid worden hoeveel ton CO2 er per land geloosd wordt. In 2006 was dat in Vlaanderen ongeveer 13,7 ton/persoon, iets minder dan in 2005, toen was het nog 14,6 ton.
     

     

20. In 2005 zag de verdeling van de CO2- uitstoot in België, verrekend per persoon er als volgt uit:
    De bijdrage waar we persoonlijk voor verantwoordelijk zijn is ongeveer 7 ton. We verbruiken immers fossiele brandstof voor de verwarming en eventueel koeling van onze woning, voor onze verplaatsingen, we hebben elektriciteit nodig, we genieten van sport (verwarming sportlokalen), film en andere ontspanning, we consumeren en we produceren afval. Om een idee te krijgen van die persoonlijke bijdrage kan je een snelle berekening maken op pagina 'uw CO2-profiel’. De Aarde kan per jaar slechts 2 ton per persoon terug opnemen. De rest stapelt zich op in de hogere luchtlagen en zal bijdragen aan het klimaatsprobleem. Je kan ook via een rekenmodule te weten komen hoeveel jouw uitstoot bedraagt (zie bv www.klimaatcoalitie.be)
     

     

21. Kunnen we onze CO2- compenseren?
    • groene planten nemen CO2 op via hun bladeren. Men heeft uitgerekend dat voor elke Vlaamse baby meteen een bos geplant moet worden van 2 hectaren (een bos van 1 hectare kan per jaar 6,5 ton CO2 opnemen in onze klimaatsgordel). Dat zijn 5.000 bomen! Die optie is onuitvoerbaar omdat we in ons land veel te weinig plaats hebben. Jaarlijks zou ons dat 7 € kosten per vast te leggen ton CO2, in totaal meer dan 800 miljoen €. De vereniging voor bos in Vlaanderen zet zich in om met ons allemaal 1 miljoen bomen aan te planten; doe mee! info: www.1miljoenbomen.be.
    • Regeringen kopen zich ‘vrij’ door bos te kopen, in Rusland bijvoorbeeld of in de ontwikkelingslanden. Gezonde lucht kopen wordt dat dan genoemd. Een andere mogelijkheid is emissierechten opkopen van een land dat door omstandigheden een uitstoot heeft die lager ligt dan het toegelaten gemiddelde.(in het jargon heet dat dan clean development mechanism). Het zou nochtans beter zijn om investeringen aan te moedigen en te ondersteunen die effectief uitmonden in een vermindering van de CO2-uitstoot.
    • Bedrijven kunnen onder elkaar emissierechten verkopen die ze over houden van hun eigen toebedeeld pakket. In het jargon heet dat ‘joint implementation’. Ook in dit geval vermindert de uitstoot niet.
    • Er wordt geïnvesteerd in onderzoek naar afvang en berging van vrijgekomen CO2 (bij fabrieken en elektriciteitscentrales bijvoorbeeld). Maar de techniek is duur, plaatsrovend, vergt zelf een massa energie en er is geen garantie dat de opgeslagen CO2 ondergronds blijft.
    • Reizigers kunnen de uitstoot die met hun verplaatsing te maken hebben compenseren door projecten te steunen die hernieuwbare energie bevorderen of die te maken hebben met bescherming of aanleg van bosbestanden (meer info: www.compenco2.be)
     

22. Minder energie verbruiken en verspilling vermijden zijn keuzes die we zelf maken en die hoe dan ook lonen. Meer info hierover vind je op de pagina stappenplan energieminderen thuis. Op een aantal websites staan rekenmodules om keuzes te maken om minder energie te verbruiken. We bevel zeker aan om een kijkje te nemen op www.klimaat.be, www.energiesparen.be en de rekenmodule www.energievreters.be  van de FOD leefmilieu en klimaat
    Update: 25 januari 2009

REACTIES op bovenstaand artikel kan je mailen aan Anne Van Houtte